Mówienie o „luźnym” języku bywa mylące. Jest skrótem myślowym, który prowadzi do nieporozumień. Niektórzy starają się nawet śpiewać takim „luźnym”, bezwładnym językiem, bo przecież język ma się rozluźnić i nie blokować dźwięku.
Taki stale leżący na dnie jamy ustnej język nie sprosta jednak zadaniom wokalnym, które wymagają różnych pozycji, kształtu czy położenia języka w jamie ustnej. Śpiewając musimy umieć dostosować pracę języka (i napięcie mięśni, które nią sterują, wykonać ruchy szybko i precyzyjnie) do wymagań akustycznych gardła i jamy ustnej oraz wydobywanych wysokości dźwięku.
Dlatego określenie „luźny” język nie oddaje tego, czego naprawdę potrzebują wokaliści – umiejętności regulowania napięcia mięśni języka.
Luźny język to jednak problem
Język to nie jeden mięsień, ale kilka mięśni (wewnętrznych i zewnętrznych), które zmieniają jego kształt i położenie w jamie ustnej. Ich prawidłowa, sprawna praca ma dla wokalisty kluczowe znaczenie.
Język nie odpowiada tylko za artykulację, dostarczanie słów, wykonanie precyzyjnych ruchów. Ale również za odpowiednie ukształtowanie przestrzeni wzmacniających dźwięk i tworzących barwę głosu.
Mięśnie języka muszą potrafić się napiąć, zrelaksować oraz rozciągnąć. Język musi szybko i dokładnie wykonać określone ruchy, napiąć jedną część, rozluźnić inną, płynnie przechodzić od jednej pozycji do drugiej. Podczas śpiewania dzieje się to wielokrotnie, w tym samym czasie muszą zachodzić różne czynności mięśniowe.
Musimy sobie uświadomić, że luźny język rozumiany jako język bez napięcia to problem. Wiotkość mięśni, pozbawienie języka napięcia spowoduje trudności z prawidłowym oddechem fizjologicznym, z wyraźną i poprawną artykulacją, z jedzeniem, obróbką pokarmu, połykaniem oraz utrzymaniem higieny jamy ustnej i oczywiście śpiewaniem (wszystkie te czynności wymagają optymalnego napięcia mięśniowego do wykonywania niezbędnych ruchów języka).
Język wypełnia jamę ustną i reguluje jej wymiary oraz kształt przestrzeni gardłowej – wpływa na dużą część traktu głosowego, w którym powstają dźwięki mowy, wzmacniane i wyciszane są określone częstotliwości dźwięku (formanty), kształtuje się barwa głosu.
Mniej sprawny (wiotki lub nadmiernie napięty) język zmienia przestrzeń rezonacyjną i zaburza filtrowanie częstotliwości, co odbija się na barwie głosu, sile dźwięku oraz swobodzie wydobywania głosu i sprawności przechodzenia między dźwiękami niskimi i wysokimi.
Położenie języka, ruchy języka w jamie ustnej tworzą odpowiednie parametry w trakcie głosowym i tworzą akustyczny obraz dźwięku.
Język częścią systemu nerwowo-mięśniowego
Mięśnie języka nie pracują w izolacji, współpracują z pozostałymi mięśniami i ze sobą. Język jest częścią systemu nerwowo-mięśniowego związanego z tworzeniem głosu. Zaburzenia pracy mięśni języka spowodowane nieprawidłowym napięciem mięśni nie są ograniczone tylko do obszaru języka i artykulacji – będą zaburzać koordynację pozostałych procesów prowadzących do emitowania dźwięków. Jeśli bowiem w danym systemie występuje napięcie w jednym elemencie, powoduje to zmiany w sposobie działania pozostałych części systemu.
Powiązanie języka z krtanią powoduje, że odgrywa on ogromną rolę w emisji głosu. Im bardziej napięty, tym jest mniej sprawny i gorzej odpowiada na impulsy związane z intencją czy emocją, którą chcemy przekazać głosem.
Gdy popatrzymy na język jak na regulator przestrzeni, w której kształtuje się dźwięk (gardło, jama ustna), gdy uzmysłowimy sobie, że poprzez powiązanie z kością gnykową wpływa również na pozycję głowy i postawę ciała, widzimy, że jest warunkiem fizjologicznej, zdrowej i ekonomicznej pracy narządu głosowego.
Zmiana myślenia o luźnym języku
Wokaliści nie potrzebują stale luźnego języka. Potrzebują umiejętności regulowania napięcia mięśni języka.
Umiejętność rozluźniania języka = umiejętność regulowania napięcia mięśni języka
Co to oznacza?
- Umiejętność wejścia w stan braku NADMIERNEGO napięcia, które usztywnia język, zaburza pracę mięśni i uniemożliwia zmiany w położeniu oraz kształcie języka podczas śpiewania, a także wpływa na tempo pracy mięśni języka i precyzję jego ruchów.
- Umiejętność obniżenia napięcia mięśniowego (rozluźnienia), gdy chcemy zrelaksować narząd głosowy np. po wysiłku głosowym, intensywnej pracy, trudnych ćwiczeniach albo przed rozgrzewką głosu, by pozbyć się nadmiernych napięć w obszarze krtani.
- Dostosowanie napięcia mięśni języka do zadań głosowych (język nie może pracować „tylko trochę” ani „zbyt bardzo”, a w sam raz, tyle ile trzeba, by uzyskać oczekiwany efekt), musi umieć zmienić swój kształt, położenie w jamie ustnej w zależności od wysokości śpiewanego dźwięku.
- To także umiejętność wykonania tych wyspecjalizowanych ruchów (czasem innych niż w mowie) bez dodatkowej pomocy ze strony żuchwy, głowy, mięśni twarzy czy innych grup mięśni.
Chodzi zatem raczej o to, by język był pozbawiony nadprogramowych napięć i działania w trybie kompensacji. Wokalista nie potrzebuje wiotkiego języka, lecz umiejętności regulowania jego napięcia tak, by zapewnić krtani optymalne warunki funkcjonowania i nie zaburzać rezonansu w głosie, by móc w sposób efektywny i bezpieczny wykonać określone zadania wokalne.
Zwiększone napięcie mięśni języka
Kiedy napięcie mięśni języka jest podwyższone, kiedy nie potrafimy wrócić do właściwego poziomu napięcia mięśni (ale także, gdy rozluźniamy język za bardzo) – odbija się to nie tylko na artykulacji, rezonansie, ale również na przebiegu fonacji – głos często pracuje wysiłkowo, brzmienie jest niestabilne, łatwiej przeforsować mięśnie krtani, szybciej można głos zmęczyć lub stracić.
Cały system tworzący głos musi się dostosować do nadmiernego napięcia języka, nadrobić to, czego nie jest w stanie wykonać język. W odpowiedzi na to pojawiają się kompensacje w postaci większego napięcia mięśni krtaniowych, mięśni oddechowych, mięśni twarzy, a także ustawienia ciała w przestrzeni, pozycji głowy.
Optymalne napięcie mięśni języka
Optymalne napięcie mięśni języka pozwala na swobodne dostosowanie pozycji i kształtu języka podczas śpiewania, uaktywnianie danego obszaru języka (czubka, środka, tyłu lub boków języka) bez dodatkowego wsparcia innych grup mięśniowych. W takim trybie język sprawnie, w zależności od sytuacji oraz wymagań akustycznych i artykulacyjnych:
- ułoży się miękko w jamie ustnej, bez wciskania się w dno jamy ustnej i kompresowania krtani
- bez problemu uniesie się wyżej w jamie ustnej i pozostanie w tej pozycji, gdy żuchwa będzie musiała się opuścić
- wykona precyzyjny ruch przednią częścią
- uniesie boki
- cofnie się w jamie ustnej
- uniesie tylną część ku podniebieniu
- oprze się w okolicy tylnych zębów
- przesunie się do przodu
- dostosuje swój kształt i pozycję w jamie ustnej, by umożliwić swobodne modyfikowanie kształtu samogłosek podczas śpiewania
- spokojnie rozluźni się po zakończeniu aktywności, by odpocząć oraz wspomóc relaksację mięśni w okolicy gardła i krtani po wysiłku
- przybierze prawidłową pozycję spoczynkową podczas milczenia, będzie wspierał przebieg fizjologicznego oddychania oraz procesu połykania – czynności zachodzących w narządzie żucia i mowy, które są bazą dla prawidłowej artykulacji i emisji głosu
Część wokalistów będzie potrzebowała umiejętności odpuszczenia napięcia, wyluzowania, zejścia do optymalnego poziomu (nie do wiotkości, nie do stanu braku napięcia), część jego wzmocnienia.
Bywa też tak, że w niektórych obszarach pracy głosem będzie trzeba zabrać trochę napięcia, w innym zadaniu wokalnym nieco je zwiększyć.
Albo w obszarze samego języka niektóre mięśnie nauczyć mniejszego napięcia, inne zaś pobudzić do sprawniejszego działania.
Umiejętność każdego wokalisty
Umiejętność regulowania napięcia mięśni języka powinna być podstawową umiejętnością wokalisty, elementem techniki wokalnej oraz przygotowania narządu głosu do ćwiczeń, prób i występów. Język pozbawiony swobody ruchu ogranicza możliwości formowania dźwięku i wymusza kompensacje w innych częściach aparatu głosowego, które negatywnie wpływają na emisję głosu i zdrowie krtani.
Jeśli chcesz nauczyć się świadomie regulować napięcia języka i odzyskać swobodę w śpiewaniu, zapraszam na konsultację lub trening indywidualny (online/Toruń) -> www.sylwiakucharska.pl
