Dźwięk powstający w krtani, to surowe brzmienie, które nie jest ani ładne, ani zrozumiałe (dlatego musi nastąpić jego dalsza obróbka w przestrzeniach ponad krtanią) jest efektem pracy fałdów głosowych – ich zwierania i rozwierania (wibracji). Procesem tym steruje neuromięśniowy mechanizm (współpraca układu nerwowego i mięśni krtani), który dostosowuje fałdy głosowe do zaplanowanej wysokości głosu czy emocji, która towarzyszy wydobywaniu dźwięków.
Możemy wydobywać wiele tonów w zakresie naszej skali głosu, śpiewać dźwięki niskie, średnie i wysokie (różne wysokości tonu krtaniowego). Każdy z nich wymaga innej pracy mięśni krtani odpowiedzialnych za fonację, czyli tworzenie dźwięku.
Główne czynniki decydujące o wysokości tonu to
- długość fałdów głosowych
- napięcie fałdów głosowych
- drgająca masa fałdów głosowych
- kształt fałdów głosowych
oraz pośrednio
- ciśnienie podgłośniowe
Jak to się przekłada na mowę i śpiew?
Jeśli chcesz powiedzieć coś nisko/ zaśpiewać niski dźwięk
- Fałdy głosowe są szerokie, mniej napięte, drgają całą powierzchnią, drgania fałdów głosowych są wolniejsze
Jeśli chcesz zaśpiewać wyżej/ wydobyć w mowie wyższe częstotliwości
- Fałdy głosowe rozciągają się, są bardziej napięte, cieńsze, drgają szybciej i mniejszą powierzchnią (nie jest to zmiana anatomiczna, ale efekt pracy mięśni)
W jaki sposób ciśnienie podgłośniowe wpływa na wysokość głosu?
Ciśnienie podgłośniowe, to ciśnienie powstające w momencie, gdy powietrze dociera do krtani z płuc i jest zatrzymywane przez zwierające się fałdy głosowe. Po uzyskaniu wartości krytycznej powoduje rozwieranie fałdów głosowy, które przepuszczają porcje powietrza i powstaje dźwięk.
Ciśnienie podgłośniowe nie tworzy wysokości dźwięku, ale pozwala na optymalną pracę mięśni krtani i zmiany długości, napięcia, masy i kształtu fałdów głosowych. Dzięki temu zaśpiewany dźwięk odpowiada oczekiwanej wysokości, dobrze oddaję intencję czy emocję mówiącego.
Jeśli nie potrafimy regulować przepływu powietrza, to uzyskanie określonej wysokości dźwięku będzie trudne.
Gdy ciśnienie podgłośniowe jest zbyt wysokie lub zbyt niskie zaplanowana wysokość, nie będzie miała biomechanicznych warunków do zaistnienia.
Wyższe niż potrzebne ciśnienie podgłośniowe powoduje większe napięcie fałdów głosowych i lekkie podwyższenie dźwięku, nieczystą intonację, dźwięk dodatkowo jest siłowy, ostry.
Zbyt niskie ciśnienie podgłośniowe osłabia drgania fałdów głosowych, powoduje obniżenie wysokości głosu, dodatkowo głos słabnie, jest cichszy, mniej nośny.
Ćwiczenia głosu uczą mechanizmu umożliwiającego płynne przechodzenie między dźwiękami
Rozumiejąc mechanizm i ćwicząc mięśnie odpowiedzialne za rozluźnianie i napinanie mięśni (umiejętność dostosowania napięcia fałdów głosowych) jesteśmy w stanie płynnie przechodzić od dźwięków niskich do wysokich bez załamywania się głosu, „przerw w głosie” czy zaciskania się krtani. Możemy mówić swobodnie modulując głos i śpiewać jednym głosem. Znikają dwa różne głosy (niski i wysoki), pomiędzy którymi jest „dziura” lub napięcie uniemożliwiające wydobycie dźwięków.
Pozatechniczne elementy, które mogą powodować zmiany wysokości głosu
Musimy mieć jednak świadomość, że głos powstaje w ciele, w żywym organizmie i reaguje na elementy, które wpływają na pracę krtani, warunki, w jakich powstaje dźwięk. Może to powodować nieprawidłowości, które utrudniają wydobycie określonej wysokości głosu.
Na techniczne parametry wpływają
- stan układu nerwowego, tryb w jakim się znajdujesz – napięcie, stres, lęk, trema powodują większe napięcie fałdów głosowych, skutkują wyższym dźwiękiem lub zaciskają krtań i utrudniają fonację
- intencja, czyli zamiar dźwiękowy (cel Twojej wypowiedzi, przekaz emocji w śpiewie) – głos wyraża emocje, wysokie tony towarzyszą stanom pozytywnym np. radości, entuzjazmowi, niższe wyrażają np. smutek, żal, spokój.
- uwarunkowania zewnętrzne (temperatura, wilgotność powietrza, czystość powietrza) – wpływają na stan błon śluzowych, warunki w jakich pracuje krtań i rozchodzi się fala głosowa, co może utrudniać czyste wydobywanie dźwięków, zaburzać prawidłowe zwarcie (głos słabnie, brzmi nieczysto, chrypnie).
- nawodnienie organizmu – poza wpływem na stan błon śluzowych i warunki pracy krtani wpływa na kondycję powięzi w ciele, w obszarze aparatu głosowego, napięcie mięśni, sztywność tkanek, komfort w jamie ustnej, ruchy narządów mowy
- zmęczenie – fizyczne zmęczenie, towarzyszące mu niższe napięcie mięśniowe, brak energii w ciele, słyszymy w energii i wysokości głosu, stan zmęczenia organizmu utrudnia swobodne wydobywanie dźwięków wysokich, energia i ciśnienie powietrza są zbyt niskie, by pobudzić mięśnie krtani do odpowiedniego napięcia fałdów głosowych, utrudnia to dostosowanie ich kształtu, masy do wysokości głosu, którą chcemy wydobyć
- stan zapalny w organizmie, infekcja – powodują, że zmienia się masa fałdów głosowych (a także warunki rezonacyjne, bo przestrzenie, w których dźwięk się wzmacnia i kształtuje to tkanki ciała, które zmieniają się pod wpływem czynników zapalnych), zmiany w napięciu i masie fałdów głosowych będą utrudnione, co słychać będzie w zaburzeniu fonacji, dźwięk nie będzie czysty, często będzie wydobywany przy użyciu mechanizmów kompensacyjnych np. w postaci zwiększonego napięcia mięśni szyi lub języka
- zwiększone napięcie fizyczne w obrębie krtani i jej okolicy, napięcia mięśni w obszarze brzucha, klatki piersiowej, miednicy, nieprawidłowości w postawie ciała – wpływają na pracę mięśni wewnętrznych krtani, które regulują zwarcie fałdów głosowych, zmiany ich napięcia, długości, kształtu i masy oraz powodują wzrost ciśnienia podgłośniowego (w efekcie dźwięk będzie wyższy)
Wszystkie te czynniki mogą wpływać na pracę mięśni krtani i zmiany wysokości, nawet jeśli już opanujemy prawidłową technikę. Świadomość tego wpływu, wiedza i troska o głos mogą jednak wyeliminować lub zmniejszyć ich negatywne skutki oraz uniknąć problemów z wysokością głosu.
