Opisując barwę głosu określamy, że brzmienie jest np. jasne, ciepłe, miękkie, twarde, aksamitne, metaliczne, słodkie, dźwięczne, matowe, dziecinne, dojrzałe, mocne, przytłumione, głębokie, piskliwe, otwarte, zamknięte, nosowe, twarde, miękkie, szorstkie, ochrypłe.
Czy barwę głosu można zmienić czy jest stała?
Barwa głosu mocno nas identyfikuje, bo jest związana z budową aparatu głosowego. Każdy narząd głosu jest inny, choć tworzą go te same elementy.
Jednak w prawidłowo funkcjonującym głosie mamy wiele odcieni, wyrażających różne emocje, stany i odczucia. Jesteśmy także w stanie naśladować brzmienie głosu innej osoby. To pokazuje, że istnieje więcej czynników (niż tylko anatomia), które dają w efekcie określoną barwę głosu. I możemy to wykorzystać, by ją świadomie kształtować w mowie i w śpiewie.
Od czego zależy barwa głosu?
Wpływają na nią:
BUDOWA NARZĄDU GŁOSOWEGO
Na barwę głosu wpływa budowa i długość traktu głosowego – wielkość krtani, długość i grubość fałdów głosowych, wielkość przestrzeni rezonacyjnych, budowa jamy ustnej, nosowej, gardła, budowa klatki piersiowej.
W większych przestrzeniach rezonacyjnych, dłuższych traktach głosowych powstają dźwięki cieplejsze, ciemniejsze, głębsze. W mniejszych głos staje się jaśniejszy, lżejszy, bardziej ostry, metaliczny. Krtanie o większej masie fałdów, dłuższych fałdach tworzą głosy ciemniejsze, brzmiące głęboko. Krótsze fałdy głosowe to dźwięki lżejsze, jaśniejsze.
Anatomia tworzy warunki bazowe, ale głos to coś więcej. Barwa głosu jest plastyczna. W ramach, wyznaczanych przez budowę anatomiczną narządu głosu, możemy uzyskać różnorodne odcienie.
UMIEJĘTNOŚCI TECHNICZNE
Fałdy głosowe w krtani tworzą dźwięk. Następnie jest on modyfikowany w jamie gardłowej, ustnej/nosowej, dzięki pracy żuchwy, warg, języka, podniebienia – ich ruchy powodują, że niektóre częstotliwości dźwięku są podbijane, inne tłumione, co w efekcie tworzy głos o określonej barwie.
Wiedza, świadomość, technika i doświadczenie pozwalają nam manipulować składem dźwięku – wzmacniać w dźwięku określone częstotliwości (wyciszając inne), które w efekcie sprawiają, że dźwięk jest jasny/ciemny, matowy/metaliczny, ciepły/zimny.
Również samo zwarcie fałdów głosowych (to czy jest pełne, czy nie – barwa będzie ostrzejsza, metaliczna lub bardziej matowa) oraz pozycja krtani (wyżej ustawiona krtań sprzyja jaśniejszej, lżejszej barwie, niżej ustawiona – cieplejszej i ciemniejszej) tworzą warunki kształtowania się barwy głosu.
Ważna jest jednak praca całego narządu, nie tylko tych elementów, które bezpośrednio pozwalają nam modulować dźwięk.
Wykorzystując prawa fizyki (akustyka, rezonans) zmieniamy brzmienie głosu w zależności od tego, jaki efekt chcemy uzyskać oraz od INTENCJI, która steruje głosem.
INTENCJA
Cel naszej wypowiedzi, zamiar, jaki mamy śpiewając. To coś, co motywuje do wydobycia dźwięku. Stosownie do tego, co chcemy osiągnąć, jakie stany emocjonalne wywołać u słuchaczy, zmieni się barwa głosu. Na przykład, gdy chcemy kogoś uspokoić, głos będzie cieplejszy, miękki, bardziej aksamitny, wzmocnieniu ulegną niższe częstotliwości. Gdy pobudzić do działania, dodać energii – będzie miał więcej jasnych tonów, wysokich częstotliwości.
STAN FIZYCZNY ORGANIZMU I NARZĄDU GŁOSOWEGO
Aby móc wydobywać różne odcienie w głosie, narząd głosu musi być zdrowy, funkcjonować prawidłowo, a technika głosowa nie powinna obciążać krtani.
To, w jakim stanie jest całe ciało i narząd głosu wpływa na to, jaką barwę będziemy mogli uzyskać. Barwa głosu jest też jednym z pierwszych elementów, w którym pokazują się przeciążenia głosu, jego niedyspozycji i choroby (zmiana barwy głosu to objaw, który powinien niepokoić i wymaga konsultacji ze specjalistą).
Na barwę głosu wpływają:
- stan błon śluzowych krtani, gardła, jamy ustnej i nosa
- stan nawodnienia organizmu – niedostateczne nawodnienie to gorsze nawilżenie fałdów głosowych, które powoduje, że barwa głosu staje się chropowata, szorstka, chrypiąca.
- infekcje w obszarze gardła, krtani, nosa powodują obrzęki i zmiany masy fałdów głosowych, ale również obrzęki błon śluzowych w gardle i jamach nosa, w jamie ustnej, co zmienia warunki rezonacyjne, w jakich modyfikowana jest fala dźwiękowa płynąca z krtani i zmienia zabarwienie głosu (większość infekcji z katarem natychmiast zmienia barwę głosu).
- zmiany patologiczne np. guzki, polipy zaburzają pracę fałdów głosowych, zwiększają masę drgających fałdów, co równię wpływa na głos – obniża go, powoduje, że staje się on matowy, szorstki, ochrypły.
- ilość wydzieliny błon śluzowych w drogach oddechowych, np. nadprodukcja śluzu w obszarze gardła wynikająca np. z refluksu, odwodnienia organizmu, złej jakości powietrza (suche, zbyt ciepłe), alergii, odchrząkiwania, stanów zapalnych zatok będzie utrudniał prawidłowe zwarcie, zmieniał warunki rezonansowe i ograniczał możliwość wzmocnienia wyższych częstotliwości, powodował matową barwę głosu, przyciemnienie barwy głosu, ochrypłe brzmienie.
- warunki zgryzowe – zmiany i ograniczenia wynikające z zaburzeń zgryzu powodują zmiany w przestrzeni rezonacyjnej, która wpływa na podbijanie i wytłumianie częstotliwości głosu. Ograniczone możliwości modyfikacji w przestrzeni artykulacyjnej powodują, że barwa głosu może być stłumiona, spłaszczona, ograniczona również przez napięcia w obszarze mięśni żucia.
- zmęczenie organizmu i przemęczenie głosu – głos jest dźwiękową wizytówką człowieka. Zmęczenie ciała, przemęczenie głosu słychać w głosie. Barwa traci energię, życie, jasność. Staje się matowa, ściśnięta, ostra i wyraża brak siły mięśniowej, życiowej.
- kondycja ciała i wydolność organizmu – dobra kondycja, wysoki poziom energii sprzyja wyższym częstotliwościom w głosie.
- jakość i sposób oddychania wpływają na stabilność dźwięku podczas jego przekształcania. Gdy wydech i dźwięk są stabilne głos może być pełniejszy, bardziej zrównoważony w barwie. Płytki, niespokojny, chaotyczny oddech ogranicza możliwości kształtowania dźwięku, ogranicza tony niskie, ciepłe, sprzyja pojawieniu się tonów wyrażających niepokój, napięcie (wyższych, jaśniejszych).
- hormony, cykl menstruacyjny u kobiet – zmiany hormonalne wpływają między innymi na zmiany w nawodnieniu tkanek, sprzyjają obrzękom, zatrzymywaniu wody, co zwiększa masę fałdów głosowych, obniża i przyciemnia głos, sprawia, że staje się on ochrypły, matowy.
- wiek – osoby dorosłe, osoby bardziej dojrzałe emocjonalnie posługują się inną barwą głosu (ciepłą, zrównoważoną) niż dzieci (które mówią wysoko, jasno, piskliwie)
- zmiany związane z wiekiem – zmiany wynikające ze starzenia się organizmu, także skutki przemian hormonalnych (meno- i andropauza) powodują, że głosy kobiece z wiekiem obniżają się i stają się ciemniejsze, męskie zaś podwyższają i stają się jaśniejsze, barwa głosu z wiekiem może zmieniać się w kierunku matowej, ochrypłej
- napięcie mięśniowe w organizmie (wynikające np. z nieprawidłowej postawy ciała, zaburzeń pracy mięśni mimicznych, mięśni żucia np. zaciskania zębów, nieprawidłowości w stawach skroniowo-żuchwowych, asymetrii w ciele, także stanów emocjonalnych) – wpływają na pracę mięśni krtani oraz na kształt rezonatorów, możliwości modyfikacji dźwięku w jamach nosa, gardła i w przestrzeni jamy ustnej, klatki piersiowej. Nadmierne napięcia powodują spłaszczenie brzmienia głosu, ostrzejsze brzmienie, ograniczenie pełni brzmienia, wycięcie niższych częstotliwości, twardy, ściśnięty, ostry nadmiernie jasny, metaliczny głos; brak w nim ciepła i głębi; jest zbyt jasny, lekki, bywa dziecinny. Zbyt niskie napięcie – głos staje się matowy, stłumiony, głuchy, cofnięty, przyciemniony, brak w nim jasności, lekkości (jest w nim obecnych mniej wysokich częstotliwości). Optymalne napięcie – barwa głosu jest stabilna, zrównoważona, pełna, swobodna
EMOCJE, STANY PSYCHOFIZYCZNE
Jeśli swobodnie wyrażamy emocje, to w pełni możemy zrozumieć i usłyszeć różne odcienie swojego głosu. Innym brzmieniem wyrażamy radość, ekscytację, podniecenie, innym zaś smutek, gniew czy frustrację. W zależności od tego jak się czujemy i fizycznie, i psychicznie zmienia się brzmienie głosu. To w takich chwilach, między innymi dzięki barwie głosu, słuchacze, rozmówcy mogą rozpoznać to, czego doświadczamy i w jakim stanie emocjonalnym się znajdujemy.
Barwa głosu jest lustrem naszego stanu emocjonalnego. Bo to układ nerwowy steruje tworzeniem dźwięku i emocjami. Decyduje o napięciu mięśni głosowych, oddechowych, o pracy fałdów głosowych, dostępie do modyfikacji akustycznej głosu. Emocje zmieniają pracę narządu głosowego, by ten mógł wyrazić to, co odczuwamy. I tak na przykład:
- Stres, lęk powodują wzrost napięcia, ostrzejsze brzmienie, niepewne tony. Stres płaszcza brzmienie, ogranicza je, powoduje szorstkość głosu.
- Radosne emocje podbijają energię w głosie i wyższe częstotliwości – w efekcie w barwie głosu słyszymy więcej jasnych, lekkich tonów.
- Smutek to mniej energii, barwa ciemna, matowa, zamknięta.
- Spokój tworzy w głosie ciepło i aksamit, z dodatkiem jasnej nuty.
RELACJA Z DRUGIM CZŁOWIEKIEM, PEŁNIONA ROLA SPOŁECZNA, ZAWODOWA
Relacja z drugą osobą, pełniona rola społeczna i zawodowa tworzą kontekst dla głosu. Nieświadomie dopasowujemy się do rozmówcy, innym tonem mówimy do różnych grup słuchaczy, inną barwę swojego głosu usłyszymy w oficjalnych przemówieniach w pracy. Do domowników, przyjaciół lub w sytuacjach swobodnych zwrócimy się zupełnie innym głosem.
Każda rola, którą pełnimy i każda osoba, do której mówimy to inne oczekiwania i wymagania.
Dopasowanie głosu, jego barwy wynika z tego, jak bezpiecznie się czujemy, jak sytuację odbiera układ nerwowy.
Gdy czujemy się bezpiecznie, pewniej barwa głosu jest pełna, zrównoważona, stonowana, bardziej ciepła. Gdy czujemy się krytykowani, oceniani głos staje się cieńszy, jaśniejszy, mniej bogaty rezonansowo. W sytuacji konfliktowej brzmimy raczej ostro, metalicznie i twardo.
Do dziecka zwracamy się jaśniejszym, lżejszym dźwiękiem. Do dorosłego, przełożonego raczej niższym, pełniejszym brzmieniem. Innym głosem mówi terapeuta, psycholog, innej barwy używa sprzedawca czy policjant.
Czy barwę głosu można zmienić?
Tak, bo widzimy, że w ramach wyznaczonych przez budowę narządu głosowego ona sama zmienia się nawet wtedy, gdy nie robimy tego świadomie (często w stresie, chorobie, w różnych stanach emocjonalnych, w zależności od kontekstu, okoliczności).
Barwa głosu jest cechą naturalną, wrodzoną, ale plastyczną. Odpowiednimi ćwiczeniami i przebudowaniem nawyków mięśniowych, także przy wsparciu ze strony układu nerwowego i kontroli słuchowej, głos – w zależności o tego, czego mu potrzeba – możemy ocieplić, pogłębić, dodać mu więcej aksamitu i miękkości lub pazura – sprawić, że będzie ostrzejszy, jaśniejszy, lżejszy.
Dzięki temu stanie się bardziej atrakcyjny nie tylko dla słuchaczy, ale też lepiej będzie wyrażał nas, nasze emocje, myśli i odczucia.
